MUQDISHO — 13 Luulyo 2026: Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa la sheegay inay waddo dadaallo diblomaasiyadeed oo lagu hagaajinayo xiriirka kala dhexeeya Uganda, kaddib markii ilo xog-ogaal ahi sheegeen in xiriirka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo Madaxweynaha Uganda Yoweri Museveni uu hoos u dhacay. Madaxtooyada Soomaaliya iyo dowladda Uganda midkoodna weli si rasmi ah uma xaqiijin khilaafka la sheegay ama dadaallada lagu doonayo in lagu xalliyo.
Sida ay 13-ka Luulyo daabacday Garowe Online, dowladda Soomaaliya waxay isku dayday inay Madaxweyne Xasan Sheekh u qabanqaabiso booqasho rasmi ah oo uu ku tago Uganda, xilli uu socdaal diblomaasiyadeed ku marayey dalalka ay ciidamadu ka joogaan Soomaaliya. Ilo ay warbaahintu ku tilmaantay kuwo ka tirsan Villa Somalia ayaa sheegay in qorshaha booqashadu aanu weli hirgelin.
Maxaa laga ogyahay dadaallada diblomaasiyadeed?
Warbixintu waxay sheegtay in socdaalka Madaxweyne Xasan Sheekh ee dalalka ciidamada ka joogaan Soomaaliya loogu talagalay xoojinta taageerada gobolka iyo ka hadalka caqabadaha horyaalla howlgalka amniga. Uganda waa mid ka mid ah dalalka muddada dheer ciidamo badan ku biiriyey howlgallada Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Ilo-wareedyadu waxay sheegeen in la-taliyeyaal sare iyo wasiir si dhow ula shaqeeya Madaxweynaha Soomaaliya ay isku dayeen inay dib u hagaajiyaan xiriirka Kampala. Hase yeeshee, warbixintu waxay intaas ku dartay in dadaalladaasi aanay weli keenin natiijo muuqata.
Ma jiro jadwal booqasho oo ay si rasmi ah u shaaciyeen Villa Somalia ama madaxtooyada Uganda. Sidaas darteed, xogta ku saabsan booqashada la qorsheeyey iyo wada-xaajoodyada socda waxay ku salaysan tahay ilo aan magacyadooda la shaacin, mana aha war-murtiyeed dowladeed.
Kulankii 10-ka May oo lagu xiriiriyey khilaafka
Sida ilo-wareedyada lagu xusay warbixinta ay sheegeen, kala fogaanshaha labada hoggaamiye wuxuu billowday kaddib kulan dhacay 10-kii May. Madaxweyne Museveni ayaa la sheegay inuu Madaxweynaha Soomaaliya ku boorriyey inuu wada-hadal la yeesho mucaaradka siyaasadeed, isla markaana uu u bandhigay taageero lagu gaari karo is-afgarad ku saabsan doorashooyinka iyo marxaladda kala-guurka siyaasadeed.
Warbixintu waxay sheegtay in qaar ka mid ah xubnihii wafdiga Soomaaliya ay ka hor yimaadeen soo-jeedintaas, taas oo la sheegay inay ka careysiisay hoggaanka Uganda. Faahfaahinta kulanka, hadallada la is-weydaarsaday iyo jawaabaha wafdiga Soomaaliyeed si rasmi ah looma shaacin.
Maadaama xogtu ka timid ilo aan la magacaabin, lama xaqiijin karo qaabka saxda ah ee dooddu u dhacday ama in dhacdadaasi tahay sababta keliya ee xiriirka labada dhinac u qabowday. Waxaa muhiim ah in sheegashooyinkan loo arko xog warbaahineed oo sugaysa jawaab rasmi ah.
Doorashada Soomaaliya iyo doorka wada-hadalka
Arrinta doorashadu waxay muddooyinkii dambe ahayd qodobka ugu weyn ee doodda siyaasadeed ee Soomaaliya. Dowladda Federaalka iyo xubno ka tirsan mucaaradka ayaa kulamo ka yeeshay qaabka doorashada, hannaanka qof iyo cod iyo heshiiska siyaasadeed ee lagu hagayo marxaladda soo socota.
Dowladdu waxay ku doodaysaa in Soomaaliya loo baahan yahay inay ka gudubto doorashooyinka dadban, iyadoo shacabka la siinayo fursad ay codkooda si toos ah u dhiibtaan. Mucaaradka iyo daneeyayaal kale waxay ku adkaysanayaan in isbeddelka lagu saleeyo heshiis ballaaran, jadwal la isla oggol yahay iyo hay’ado doorasho oo lagu kalsoonaan karo.
Haddii Madaxweyne Museveni uu dhab ahaan soo jeediyey dhexdhexaadin, waxay muujinaysaa walaaca ay dalalka gobolka ka qabaan in khilaafka siyaasadeed uu saameeyo xasilloonida Soomaaliya. Si kastaba, ma jiro war rasmi ah oo muujinaya in dowladda Soomaaliya ama mucaaradku ay Uganda u oggolaadeen kaalinta dhexdhexaadinta.
Muhiimadda Uganda u leedahay amniga Soomaaliya
Uganda waxay ka mid tahay waddamada ugu muddada dheer ciidamo u dirayey Soomaaliya tan iyo bilowgii howlgalkii Midowga Afrika. Ciidamada Uganda waxay door muuqda ka qaateen ilaalinta goobaha muhiimka ah iyo howlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.
Xiriirka Muqdisho iyo Kampala sidaas darteed kuma koobna xiriir diblomaasiyadeed oo caadi ah. Wuxuu si toos ah u taabanayaa howlgalka Midowga Afrika, wadaagista xogta amniga, tababarka ciidamada iyo qorshayaasha lagula dagaallamayo kooxaha hubeysan.
Khilaaf siyaasadeed oo sii dheeraada wuxuu adkeyn karaa isku-duwidda dhinacyada, gaar ahaan xilli howlgalka taageerada iyo xasillinta Soomaaliya uu wajahayo caqabado dhaqaale. Labada dowladood waxay leeyihiin dano wadajir ah oo ku saabsan in iskaashiga ciidamadu sii shaqeeyo, xitaa haddii ay jiraan kala duwanaansho siyaasadeed.
Walaaca maalgelinta ciidamada shisheeye
Warbixinta Garowe Online waxay dadaallada Soomaaliya ku xiriirisay walaac laga qabo hoos u dhac ama isbeddel ku yimaadda taageerada caalamiga ah ee ciidamada shisheeye ee ka hawlgala Soomaaliya. Dowladda Federaalka waxay u baahan tahay inay taageero siyaasadeed iyo dhaqaale ka hesho dalalka ciidamada bixiya iyo saaxiibada maalgelisa howlgalka.
Howlgalka Midowga Afrika wuxuu muddo dheer la kulmayay dood ku saabsan maalgelin joogto ah. Dalalka ciidamada diraya waxay u baahan yihiin kharashaadka ciidamadooda, sahayda, gaadiidka iyo daryeelka askarta, halka Soomaaliya ay ku tiirsan tahay taageeradaas inta ay dhiseyso awoodda ciidamadeeda.
Uganda, oo leh ciidan iyo saameyn siyaasadeed oo weyn, waxay muhiim u tahay isku-duwidda gobolka. Taasi waxay sharxaysaa sababta xiriir qabow oo u dhexeeya hoggaamiyeyaasha labada dal uu walaac uga abuuri karo saraakiisha amniga iyo diblomaasiyiinta.
Xiriirku ma gaaray heer khilaaf rasmi ah?
Ilaa hadda ma jiro bayaan ay Soomaaliya ama Uganda ku sheegtay in xiriirka labada dal uu xumaaday. Safaaradaha, wasiirrada arrimaha dibadda iyo madaxtooyooyinka labada dhinac midkoodna ma shaacin tallaabo diblomaasiyadeed oo muujinaysa khilaaf rasmi ah.
Tani waxay ka dhigan tahay in hadalka ku saabsan “khilaaf” lagu salaynayo xogta ilo-wareedyada iyo booqasho la sheegay inay qabsoomi weyday. Xiriirrada dowladaha waxaa mararka qaarkood ka dhaca kala aragti duwanaansho aan gaarin heer xiriir-joojin ama muran si cad loo shaaciyo.
Waxaa kale oo suuragal ah in jadwalka madaxda, xaaladaha amniga ama mudnaano kale ay dib u dhigaan booqasho la qorsheeyey. Ilaa dhinacyadu faahfaahin bixiyaan, lama go’aamin karo in qabsoomi la’aanta booqashadu tahay caddeyn buuxda oo khilaaf siyaasadeed.
Saamaynta suurtagalka ah ee xiriirka gobolka
Soomaaliya waxay xiriir dhow la leedahay dalal dhowr ah oo ciidamo ka joogaan gudaha dalka. Xiriirka wanaagsan ee dalalkaas wuxuu fududeeyaa howlgalka amniga, kulamada taliska iyo taageerada diblomaasiyadeed ee Soomaaliya ka hesho ururrada gobolka iyo caalamka.
Haddii kala fogaanshaha Muqdisho iyo Kampala uu sii jiro, wuxuu saameyn ku yeelan karaa wada-hadallada ku saabsan ciidamada, maalgelinta iyo qorshaha kala-guurka amniga. Haddii dadaallada dib-u-heshiisiintu guuleystaan, labada dhinac waxay ka fogaan karaan in khilaaf siyaasadeed uu dhaawaco hawlaha ay wadaagaan.
Uganda waxay sidoo kale saamayn ku leedahay siyaasadda Bariga Afrika. Xiriir la hagaajiyo wuxuu Soomaaliya ka caawin karaa inay taageero ka hesho fagaarayaasha gobolka, halka Uganda ay sii ilaalin karto kaalinteeda amniga Geeska Afrika.
Waxa laga sugayo labada dowladood
Tallaabada ugu horreysa ee xaqiijin karta xaaladda waa bayaan rasmi ah oo ka yimaadda Villa Somalia, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ama dowladda Uganda. Bayaankaasi wuxuu caddeyn karaa in booqasho la qorsheeyey, in wadahadallo socdaan iyo in khilaaf jiro iyo in kale.
Waxaa sidoo kale la sugayaa haddii Madaxweyne Xasan Sheekh uu booqasho ku tago Kampala ama madaxda labada dal ay ku kulmaan madal goboleed. Kulanka noocaas ahi wuxuu noqon karaa calaamad muujinaysa in xiriirku caadi ku soo noqday, balse natiijada dhabta ah waxaa lagu qiimeyn doonaa heshiisyada iyo tallaabooyinka la shaaciyo.
Dhanka siyaasadda gudaha Soomaaliya, horumarka wada-hadallada dowladda iyo mucaaradka wuxuu saameyn ku yeelan karaa aragtida dalalka gobolka. Heshiis Soomaaliyeed oo loo dhan yahay wuxuu yareyn karaa baahida dhexdhexaadin dibadeed, halka khilaaf sii socda uu kordhin karo dadaallada ay saaxiibada gobolka ku doonayaan isu-soo-dhoweyn.
Gunaanad
Warbixinta cusub waxay muujinaysaa in xiriirka Soomaaliya iyo Uganda uu wajahayo hubanti la’aan diblomaasiyadeed, balse aan weli jirin xaqiijin rasmi ah oo muujinaysa khilaaf buuxa. Xogta ugu muhiimsan—booqashada la qorsheeyey, kulankii 10-ka May iyo dadaallada la-taliyeyaasha—dhammaantood waxaa sheegay ilo aan magacyadooda la shaacin.
Waxa la hubo waa muhiimadda Uganda u leedahay amniga Soomaaliya iyo danaha ay labada dal ka leeyihiin sii wadista iskaashiga. Sidaas darteed, jawaab rasmi ah iyo kulan madaxdu yeeshaan ayaa muhiim u noqon doona in la kala saaro khilaaf dhab ah, kala aragti duwanaansho ku-meel-gaar ah iyo arrimo jadwal oo caadi ah.
Isha warbixinta
Warbixintan waxaa lagu saleeyey maqaal ay Garowe Online daabacday 13-ka Luulyo 2026. Sheegashooyinka ku saabsan khilaafka iyo dadaallada diblomaasiyadeed waxaa loo nisbeeyey ilo-wareedyada maqaalka, maadaama labada dowladood aanay weli war rasmi ah ka soo saarin.
Source: Garowe Online
