MUQDISHO, Soomaaliya — Malaayiin Soomaali ah ayaa wajahaya cunto-yari daran, iyadoo abaaro daba-dheeraaday, fatahaado, colaado iyo hoos-u-dhaca gargaarka bani’aadannimo ay isku biireen. Warbixin ay The Guardian daabacday 6-dii Juun 2026 ayaa sheegtay in in ka badan 6.5 milyan oo qof ay qarka u saaran yihiin gaajo daran, dadka gudaha ku barakacayna ay ka mid yihiin kuwa ugu nugul.
Warbixintu waxay xaaladda ku muujisay nolosha qoysas ka soo qaxay miyiga iyo deegaannada beeraha, kuwaas oo markii ay guryahooda ka carareen aan helin nolol ka wanaagsan xeryaha barakacayaasha. Hoy aan roobka celin, biyo nadiif ah oo kooban, adeeg caafimaad oo ciriiri ah iyo cunto aan joogto ahayn ayaa noqday nolol maalmeedkooda.
Tirooyinka ku jira warbixinta waxay ka yimaadeen hay’ado ay ka mid yihiin Barnaamijka Cuntada Adduunka iyo qiimeynta IPC. Maqaalkaan wuxuu tirooyinkaas u soo bandhigayaa sida ay hay’adahaasi sheegeen, maadaama xaaladda bani’aadannimo ay isbeddeli karto marka xog cusub la ururiyo.
Qoysas ay abaartu wax walba ka qaadday
Saynab Ibraahim, oo ah hooyo 38 jir ah, waxay sheegtay in saddex sano ay daawanaysay deegaankeedii oo si tartiib ah u qalalaya. Roobabkii ayaa baaqday, berkadihii way engegeen, beerihiina boor ayay isu beddeleen. Nolosha qoyskeedu waxay ku tiirsanayd dalagyo ay ka mid yihiin galley, digir, sisin iyo khudaar, balse wax-soo-saarkii ayaa joogsaday.
Waxay sheegtay in gaajo iyo cudur ay ku waayeen dad badan, oo ay ku jiraan afar ka mid ah carruurteeda. Qoysku wuxuu isku dayay inuu ku noolaado iibinta caws qallalan iyo raadinta biyo dhulka qalalan, laakiin markii dhammaan fursadihii dhammaadeen waxay u soo qaxeen Muqdisho.
Hadda iyada iyo lixdeeda carruurta ah waxay ku nool yihiin aqal ka samaysan ulo, dhar duug ah iyo bac. Hoygu ma bixiyo ilaalin ku filan oo ka dhan ah kulaylka, dabaysha ama roobka. Waxay sheegtay in mararka qaarkood qoysku helo hal waqti oo cunto ah maalintii, mararka qaarna taas xitaa aan la helin.
Abaarta kadib fatahaad
Aadan Rooble, oo 77 jir ah, wuxuu la kulmay abaar, fatahaad iyo colaado isku xigay. Abaar sannado socotay ayaa burburisay dalaggiisii iyo dhulkii uu beeran jiray. Markii roobku ugu dambayn da’ay, dhulka aadka u qallalay ma nuugin biyaha, waxaana dhacay fatahaad qaaday wixii yar ee u haray.
Deegaankiisa oo u dhow Janaale ee Shabeellaha Hoose waxaa sidoo kale ka socday dagaallo u dhexeeya ciidamada dowladda iyo Al-Shabaab. Wuxuu sheegay in qoysasku ay isku mar ka baqayeen biyo, gaajo iyo colaado, taas oo ku khasabtay inay mar kale ka qaxaan guryahooda.
Dhacdadan waxay muujinaysaa sida musiibooyinka cimiladu isugu beddeli karaan silsilad: roob la’aantu waxay qalajisaa ciidda, roob xoog lehna wuxuu abuuraa daad halkii uu dib u soo nooleyn lahaa beeraha. Marka arrintaas ay ku darsamaan amni-darro iyo adeegyo dowladeed oo xaddidan, awoodda qoysasku ay dib ugu soo kabtaan aad ayay u yaraataa.
Barakacayaashu waxay wajahaan adeegyo kooban
In ka badan hal milyan oo barakacayaal ah ayaa lagu sheegay inay ku nool yihiin degsiimooyin aan rasmi ahayn oo ku yaalla hareeraha Muqdisho. Goobahaas intooda badan waxaa ku yar biyo, musqulo, nadaafad, caafimaad iyo hoy ammaan ah.
Barakacu qofka kama xalliyo gaajada haddii meesha uu u cararay aanay lahayn shaqo, adeegyo iyo gargaar ku filan. Qoysaska ka yimid miyiga badankood xirfaddooda ugu weyn waa beerashada ama xoolo-dhaqashada; marka ay magaalada yimaadaan ma haystaan dhul, qalab ama dhaqaale ay nolol cusub ku bilaabaan.
Saynab waxay sheegtay inay subax kasta carruurteeda ula baxdo suuqa Bakaaraha si ay gargaar u weydiisato. Waxay sheegtay inaynaan caafimaad ahaan awoodin shaqo culus, isla markaana aanay lahayn xirfad kale oo ka baxsan beerashada.
Carruurta oo wajahaysa nafaqo-darro daran
Qiimeynta IPC ee warbixintu xustay ayaa sheegtay in ku dhowaad 1.9 milyan oo carruur ah oo ka yar shan sano ay wajahayaan nafaqo-darro ba’an. Carruurtu waxay u baahan yihiin cunto nafaqo leh, biyo nadiif ah iyo daaweyn degdeg ah, balse adeegyadaas ayaa ka yaraaday baahida jirta.
Ku dhowaad 500 xarumood oo nafaqada lagu daweeyo ayaa la sheegay inay xirmeen dhaqaale-yari awgeed. Xarumaha haray waxaa saaran cadaadis badan, shaqaaluhuna waxay mararka qaar la kulmaan go’aanno adag oo ku saabsan carruurta mudnaanta la siinayo.
Guddiga Caalamiga ah ee Laanqayrta Cas ayaa sheegay in saddex bilood gudahood in ka badan 700 carruur ah oo ka yar shan sano lagu daweeyey xarun takhasus leh oo ku taal Isbitaalka Guud ee Kismaayo, toban ka mid ahna ay dhinteen. Tiradani waxay tilmaamaysaa culayska saaran adeegyada caafimaadka, balse ma matasho dhammaan carruurta ay dhibaatadu saameysay.
Gargaarka oo yaraaday xilli baahidu kordhayso
Hay’adaha bani’aadannimada ayaa wajahaya hoos-u-dhac maaliyadeed xilli tirada dadka u baahan gargaar ay sii kordhayso. Marka mashruuc cunto, biyo ama nafaqo la xiro, qoysaska ugu nugul ayaa si degdeg ah u dareema saameynta.
Kharashka shidaalka, cuntada iyo gaadiidka oo kordha wuxuu sidoo kale yareeyaa inta adeeg ee lagu fulin karo miisaaniyad isku mid ah. Hay’ad gargaar oo hore u gaari jirtay tuulooyin badan ayaa laga yaabaa inay ku khasbanaato inay dhimto goobaha ay ka shaqayso ama tirada dadka ay caawiso.
Madaxa gargaarka bani’aadannimada ee Qaramada Midoobay Tom Fletcher ayaa booqasho uu ku tegay Soomaaliya ku adkeeyey in abaarta, daadadka, colaadaha iyo barakacu ay isku darsameen. Wuxuu walaac ka muujiyey in awoodda hay’adaha gargaarku ay sii yaraanayso iyadoo baahidu sii xoogeysanayso.
Saamaynta waxbarashada iyo mustaqbalka carruurta
Qoysaska ku nool xeryaha barakacayaasha waxay mudnaanta koowaad siinayaan helitaanka cunto, biyo iyo hoy. Waxbarashadu marar badan waxay noqotaa baahi dib loo dhigo, inkastoo carruurtu ay waayaan sannado muhiim u ah korriinkooda.
Aadan Rooble wuxuu sheegay in xeryaha aan xitaa si dhab ah looga hadlin iskuul, maadaama qoysasku ay ku mashquulsan yihiin sidii ay u noolaan lahaayeen. Carruur aan waxbarasho helin waxay mustaqbalka wajahaan shaqo-yari, faqri iyo nuglaansho dheeraad ah.
Jawaabta bani’aadannimadu sidaas darteed ma aha inay ku ekaato cunto degdeg ah oo keliya. Waxaa loo baahan yahay biyo, caafimaad, nafaqo, ilaalinta carruurta, waxbarasho ku-meel-gaar ah iyo fursado nololeed oo qoysaska ka caawiya inay ka baxaan ku-tiirsanaanta gargaarka.
Maxaa xal waara noqon kara?
Gargaarka degdegga ahi waa lama huraan si loo badbaadiyo dadka hadda gaajaysan, laakiin xal waara wuxuu u baahan yahay maalgelin lagu sameeyo maaraynta biyaha, beeraha u adkaysta cimilada, digniinta hore, adeegyada caafimaadka iyo ilaalinta dadka barakacay.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in qoysaska loo sameeyo waddo ay si ammaan ah ugu laaban karaan deegaannadooda ama ay nolol sharaf leh uga dhisan karaan meelaha ay hadda joogaan. Soo-celin aan ammaan, biyo iyo shaqo lahayn waxay abuuri kartaa barakac kale.
Dowladda, maamul-goboleedyada, ganacsatada, qurba-joogta iyo hay’adaha caalamiga ah waxay wadaagaan masuuliyadda jawaabta. Isku-duwidda xogta iyo gargaarka ayaa ka hortagi karta in meelaha qaar gargaar badan gaadho halka deegaanno kale gebi ahaanba laga tago.
Isha iyo heerka xaqiijinta
Warbixintan waxaa lagu saleeyey maqaal ay The Guardian daabacday 6-dii Juun 2026, oo ay ku jiraan waraysiyo lala yeeshay qoysas barakacay iyo xog laga soo xigtay WFP, IPC, ICRC iyo Qaramada Midoobay.
Tirooyinka gaajada iyo nafaqo-darradu waa qiyaasihii ay hay’adahaasi soo saareen waqtiga warbixinta. Xaaladda dhabta ahi way isbeddeli kartaa; sidaas darteed xog cusub oo rasmi ah waa in lagu cusboonaysiiyaa marka la daabaco.
Source: The Guardian
