MUQDISHO, Soomaaliya — El Niño Soomaaliya 2026 ayaa kordhin kara khatarta fatahaadaha, barakaca, cudurrada biyaha ka dhasha iyo cunto-yarida bilaha Oktoobar ilaa Diseembar, sida ay muujinayaan saadaalo cusub oo ay soo saareen hay’adaha cimilada iyo sugnaanta cuntada.
Xarunta Saadaasha Cimilada ee Mareykanka, NOAA Climate Prediction Center, ayaa 9-kii Luulyo sheegtay in El Niño uu sii xoogeysanayo, iyadoo ay jirto 81% suurtagalnimo inuu bilaha Oktoobar–Diseembar noqdo mid aad u xooggan oo ka mid noqon kara dhacdooyinkii ugu waaweynaa tan iyo 1950. Hay’addu waxay sidoo kale sheegtay inay jirto 97% suurtagalnimo in El Niño uu sii jiro ilaa horraanta gu’ga 2027.
Saadaashu ma micnaheedu aha in fatahaaddu meel kasta si isku mid ah uga dhici doonto. NOAA waxay xustay in xitaa El Niño xooggan uusan mar walba keenin saameynta caadiga ah gobol kasta. Hase yeeshee, xogta WMO iyo FEWS NET waxay muujinaysaa in Soomaaliya ay u baahan tahay diyaargarow degdeg ah, gaar ahaan deegaannada webiyada iyo dhulka hoose.
Waa maxay El Niño?
El Niño waa isbeddel dabiici ah oo ku yimaada heerkulka biyaha dusha sare ee bartamaha iyo bariga Badweynta Baasifigga. Wuxuu dhacaa qiyaastii laba ilaa toddoba sano mar, wuxuuna beddeli karaa dabaylaha, roobabka iyo heerkulka qaybo badan oo dunida ah.
Bariga Afrika, El Niño badanaa wuxuu kordhiyaa fursadda roobab ka badan celceliska xilliga Deyrta, gaar ahaan bilaha Oktoobar ilaa Diseembar. Saameyntu waxay ku xirnaanaysaa xoogga El Niño, heerkulka Badweynta Hindiya, qaabka dabaysha iyo xaaladda dhulka ee waqtiga roobku bilaabmayo.
Hay’adda Saadaasha Hawada Adduunka ee WMO waxay sheegtay in biyaha Badweynta Baasifigga ay si degdeg ah u kululaanayaan, El Niño-na uu sii xoogeysan karo dhammaadka 2026. WMO waxay dowladaha iyo hay’adaha gargaarka ugu baaqday inay digniinaha hore u beddelaan qorshe waxqabad.
El Niño Soomaaliya 2026: Maxay saadaaluhu sheegayaan?
Warbixin ay Horseed Media daabacday 14-ka Luulyo 2026 ayaa sheegtay in International Rescue Committee ay Soomaaliya, Kenya iyo Uganda ku dartay dalalka Bariga Afrika ee wajahaya khatar sare. Bulshooyin badan oo dalalkan ku nool ayaa horay u la tacaalaya abaar, colaado, barakac iyo gargaarka caalamiga ah oo yaraaday.
NOAA waxay xaqiijisay in El Niño uu bishii la soo dhaafay sii xoogeysanayey. Heerkulka biyaha bartamaha iyo bariga Baasifigga ayaa ka sarreeyey celceliska, halka isbeddellada dabayshu ay muujinayaan isku xirnaan sii xoogeysanaysa oo u dhexaysa badda iyo jawiga.
WMO ayaa 3-dii Luulyo sheegtay in saadaasha roobabka Luulyo–Sebteembar ay muujinayso kala duwanaansho goboleed. Qaybo ka mid ah Geeska Afrika waxaa xilligaas laga filan karaa roob ka hooseeya celceliska, halka El Niño uu kordhin karo roobabka xilliga gaaban ee Oktoobar–Diseembar. Sidaas darteed, Soomaaliya waxay hal sano gudaheed wajihi kartaa roob-yari iyo fatahaad isku xiga.
Deegaannada Soomaaliya ee khatarta weyn ku jira
FEWS NET waxay sheegtay in khatarta ugu weyn ay ka jirto koonfurta Soomaaliya haddii fatahaadaha Deyrta ay noqdaan kuwo aad u daran. Deegaannada ku teedsan webiyada Jubba iyo Shabeelle, dhulka hoose iyo magaalooyinka leh biyo-mareenno liita ayaa u nugul biyaha.
Gobollada sida Shabeellaha Hoose, Shabeellaha Dhexe, Hiiraan, Gedo, Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose waxay taariikh ahaan la kulmaan fatahaado marka webiyadu buuxsamaan ama roob xooggan uu muddo gaaban ku da’o. Khatartu waxay ku kala duwanaan doontaa xaaladda webiyada, dayactirka jiingadaha iyo meelaha biyuhu ka soo galaan.
Muqdisho ayaa horraantii 2026 la kulantay waddooyin iyo xaafado biyo fariisteen kadib roobab culus. Magaalooyinka sida Boosaaso iyo Garoowe ma saarnaan karaan khatarta webiyada koonfurta oo kale, balse daadadka lama filaanka ah waxay ka dhalan karaan roob xooggan, togag buuxsama iyo biyo-mareenno aan qaadi karin biyaha.
Khatarta fatahaadaha webiyada Jubba iyo Shabeelle
Marka roob badan ka da’o gudaha Soomaaliya iyo dhulka sare ee Itoobiya, biyaha webiyada Jubba iyo Shabeelle way kordhi karaan. Meelaha jiingadaha webigu daciifka yihiin waxaa ka dhalan kara jabin, taas oo biyo gelisa beeraha, tuulooyinka iyo waddooyinka.
Fatahaaddu waxay burburin kartaa dalagga xilliga Deyrta, bakhaarrada cuntada, ceelasha, waddooyinka iyo guryaha. Waxay sidoo kale xannibi kartaa gaadiidka gargaarka iyo suuqyada, taas oo sare u qaadi karta qiimaha cuntada xilli qoysasku horay dhaqaale-yari u wajahaan.
Saadaasha FEWS NET ee Juun 2026 waxay tilmaantay in sababta ugu weyn ee cunto-yaridu ay ka wareegi karto abaarta xilliga Gu’ga una wareegi karto fatahaadaha xilliga Deyrta. Taasi waxay muujinaysaa in qorshaha jawaabtu u baahan yahay inuu isku mar daboolo abaarta haddii jirta iyo daadadka mustaqbalka.
El Niño iyo khatarta gaajada Soomaaliya
FEWS NET waxay ka digtay in meelo ka mid ah koonfurta Soomaaliya ay wajihi karaan khatar macaluul heerka IPC Phase 5 haddii fatahaaddu noqoto mid aad u ba’an, dalagguna burburo, gargaarkuna uusan si degdeg ah u gaarin dadka dhibaataysan.
Tani waa saadaal ku xiran shuruudo, mana aha caddeyn ah in macaluul si rasmi ah loo xaqiijiyey. Macaluul rasmi ah waxaa lagu dhawaaqaa marka xog adag oo ku saabsan helitaanka cuntada, nafaqo-darrada iyo dhimashada ay gaarto heerar cayiman.
Si kastaba, digniinta hore waa muhiim. Qoysaska ay abaartu ka dhamaysay xoolaha, dalagga iyo kaydka ma haystaan dhaqaale ay dib ugu dhistaan noloshooda haddii fatahaad kale ku dhacdo. Gargaarka oo yaraada wuxuu sii kordhin karaa nuglaantaas.
Cudurrada ka dhalan kara biyaha
Fatahaaddu waxay isku dari kartaa biyaha roobka, bulaacadaha iyo ceelasha wasakhaysan. Tani waxay kordhin kartaa khatarta shuban-biyoodka, daacuunka iyo cudurrada kale ee biyaha la xiriira, gaar ahaan xeryaha barakacayaasha iyo xaafadaha ciriiriga ah.
Biyo fadhiya waxay sidoo kale abuuri karaan goobo kaneecadu ku taranto, taas oo kordhin karta duumada. Carruurta yaryar, haweenka uurka leh, dadka waayeelka ah iyo dadka nafaqo-darradu hayso ayaa si gaar ah ugu nugul.
Diyaargarowga caafimaadku wuxuu u baahan yahay kayd daawo, cusbooyinka fuuq-celinta, qalabka sifaynta biyaha, tallaabooyin nadaafadeed iyo kooxo caafimaad oo gaari kara deegaannada ay waddooyinku go’aan.
Saamaynta beeraha iyo xoolaha
Roob wanaagsan wuxuu faa’iido u yeelan karaa daaqa, ceelasha iyo wax-soo-saarka beeraha haddii uu si tartiib ah u da’o. Laakiin roob aad u badan oo muddo gaaban ku da’a wuxuu qaadi karaa abuurka, burburin karaa dalagga, dilaa xoolaha ama faafin karaa cudurro.
Beeraleyda webiyada ku tiirsan waxay u baahan yihiin xog ku saabsan heerka biyaha, meelaha jiingadaha daciifka ah iyo waqtiga lagu talinayo beerista. Xoolo-dhaqatadu waxay u baahan yihiin waddooyin ammaan ah, adeegyo xoolaha iyo digniin ku saabsan togagga iyo dooxooyinka buuxsami kara.
Qorshe wanaagsan wuxuu ka faa’iidaysan karaa roobka iyadoo la yareynayo khasaaraha. Taas waxaa ka mid ah nadiifinta kanaallada, xoojinta jiingadaha, kaydinta abuur ku habboon iyo in dalagga lagu kala beero goobo aan isku khatar ahayn.
Waxa ay dowladdu hadda samayn karto
Hay’adaha dowladda federaalka, maamul-goboleedyada iyo degmooyinku waxay u baahan yihiin inay sameeyaan khariidad muujinaysa goobaha ugu nugul, dadka u baahan daad-gureyn iyo xarumaha loo isticmaali karo hoy ku-meel-gaar ah.
Waxaa muhiim ah in la kormeero webiyada maalin kasta, la dayactiro jiingadaha daciifka ah, la furo biyo-mareennada magaalooyinka, lana diyaariyo gaadiid iyo doonyo samatabbixin. Digniinta waa inay gaartaa bulshada iyadoo la adeegsanayo idaacadaha, telefoonka, masaajidda iyo maamulka deegaanka.
Qorshaha waa inuu qeexaa cidda go’aaminaysa daad-gureynta, halka dadka loo qaadayo, sida loo ilaalinayo carruurta iyo haweenka, iyo sida cuntada, biyaha iyo daawada loo gaarsiinayo haddii waddooyinku go’aan.
Waxa ay qoysasku samayn karaan
Qoysaska ku nool meelaha khatarta leh waa inay ogaadaan waddada ugu dhow ee looga baxo, meel sare oo ammaan ah iyo lambarrada maamulka ama kooxaha gurmadka. Dukumentiyada muhiimka ah, daawooyinka, biyo, cunto qallalan iyo nal waa in lagu hayaa boorso si degdeg ah loo qaadi karo.
Dadku waa inaanay isku dayin inay lug ama gaari ku dhex maraan biyo qulqulaya, xitaa haddii ay u muuqdaan kuwo aan qoto dheerayn. Carruurta waa in laga fogeeyo togagga, kanaallada iyo ceelasha fatahaaddu gaartay.
Biyaha cabbitaanka waa in la karkariyaa ama la sifeeyaa haddii laga shakiyo wasakh. Wararka laga helayo hay’adaha cimilada iyo maamulka deegaanka waa in laga hormariyaa farriimaha aan la xaqiijin ee baraha bulshada.
Saadaal ma aha xaqiiqo la hubo
81% suurtagalnimada NOAA waxay khusaysaa xoogga El Niño bilaha Oktoobar–Diseembar, mana aha 81% suurtagalnimo fatahaad ka dhacaysa magaalo gaar ah oo Soomaaliya ah. Saamaynta gudaha waxaa go’aamin doona roobka dhabta ah, xaaladda Badweynta Hindiya, heerka webiyada iyo awoodda diyaar-garowga.
Saadaaluhu way isbeddeli karaan marka xog cusub soo baxdo. Sidaas darteed, hay’adaha iyo bulshada waa inay la socdaan warbixinnada bil kasta, halkii ay ku tiirsanaan lahaayeen hal saadaal oo la soo saaray bilo ka hor xilliga roobka.
Isha iyo xogta lagu xaqiijiyey
Warbixintan waxaa lagu saleeyey maqaal ay Horseed Media daabacday 14-ka Luulyo 2026. Sawirka la isticmaalay waa sawirka tooska ah ee maqaalkaas.
Xogta 81% iyo 97% waxaa lagu xaqiijiyey NOAA Climate Prediction Center. Saadaasha guud ee El Niño waxaa lagu barbar dhigay warbixinnada WMO, halka khatarta cunto-yarida iyo fatahaadaha Soomaaliya lagu xaqiijiyey FEWS NET.
Source: Horseed Media
