ADDIS ABABA — 9 Luulyo 2026: Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, Maxamuud Cali Yuusuf, ayaa ugu baaqay dalalka xubnaha ka ah ururka inay kordhiyaan taageerada siyaasadeed iyo maalgelinta Howlgalka Taageerada iyo Xasillinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM), isaga oo ka digay in dhaqaale aan joogto ahayn uu halis gelin karo guulaha amni ee laga gaaray dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Baaqa ayaa ka soo baxay kulan wadatashi oo aan rasmi ahayn oo Golaha Nabadda iyo Ammaanka Midowga Afrika looga hadlay mustaqbalka AUSSOM. Guddoomiyuhu wuxuu sheegay in howlgalka loo baahan yahay inuu yeesho ujeeddooyin cad, maalgelin la saadaalin karo iyo awood uu kula qabsado isbeddellada amni ee Soomaaliya.
Arrintan ayaa muhiim u ah Soomaaliya, oo weli ku tiirsan taageerada ciidamada Midowga Afrika xilli ay ciidamadeeda qaranku si tartiib ah ula wareegayaan masuuliyadda amniga. Dhaqaale yaraanta howlgalka waxay saameyn kartaa mushaharka, sahayda, gaadiidka, ilaalinta saldhigyada iyo awoodda ciidamada ay uga jawaabaan weerarrada kooxaha hubeysan.
Midowga Afrika oo dalbanaya maalgelin la isku halayn karo
Maxamuud Cali Yuusuf wuxuu sheegay in mustaqbalka AUSSOM lagu hago qorshe istaraatiiji ah oo cad. Wuxuu ku adkaystay in Afrika ay yeelato lahaansho weyn oo ku saabsan howlaha nabadda iyo ammaanka qaaradda, halkii howlgalladu si xad-dhaaf ah ugu tiirsanaan lahaayeen deeqo dibadeed oo aan mar walba la saadaalin karin.
Dalalka Afrika ayaa muddo dheer ku doodaya in ciidamadoodu bixiyaan naf iyo kharash badan, halka maalgelinta howlgalada nabaddu ku xirnaato saaxiibo dibadeed. Marka deeqaha dib u dhacaan ama yaraadaan, ciidamada goobta jooga waxay la kulmi karaan sahay yaraan iyo awood hawlgal oo daciifta.
Guddoomiyuhu wuxuu ku baaqay in la dedejiyo hirgelinta Sanduuqa Nabadda ee Midowga Afrika. Wuxuu sidoo kale dalbaday in si buuxda loo fuliyo cashuurta 0.2 boqolkiiba ee badeecadaha qaar laga soo dejiyo dibadda, taas oo ururku ugu talagalay maalgelinta barnaamijyadiisa.
Waa maxay AUSSOM?
AUSSOM waa howlgalka Midowga Afrika ee ka taageera Soomaaliya dhinacyada amniga iyo xasillinta. Wuxuu si rasmi ah u beddelay Howlgalkii Ku-meel-gaarka ahaa ee Midowga Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), isagoo la wareegay shaqada 1-dii Janaayo 2025.
Howlgalka waxaa ansixiyey Golaha Nabadda iyo Ammaanka Midowga Afrika bishii Agoosto 2024. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa bishii Diseembar 2024 oggolaaday howlgalka, iyadoo la raacayo Qaraarka 2767.
AUSSOM waxaa loo dhisay inuu noqdo howlgal ka kooban ciidan, boolis iyo shaqaale rayid ah. Waajibaadkiisa waxaa ka mid ah taageeridda ciidamada Soomaaliya, la-dagaallanka Al-Shabaab iyo kooxaha xiriirka la leh Daacish, ilaalinta goobaha muhiimka ah iyo caawinta qorshaha kala-guurka amniga.
Tirada ciidamada iyo qorshaha dhimista
Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay wuxuu oggolaaday ilaa 11,826 shaqaale direys leh, oo ay ku jiraan 680 boolis. Qorshaha howlgalka ayaa sidoo kale tilmaamaya in tirada ciidamada si tartiib ah loo yareeyo marka ciidamada Soomaaliya ay la wareegaan masuuliyado badan.
Sida warbixintu sheegtay, 800 askari ayaa qorshuhu yahay in laga dhimo howlgalka dhammaadka sannadka, iyadoo lagu salaynayo horumarka kala-guurka. Dhimista noocaas ahi waxay u baahan tahay qiimeyn amni oo dhab ah, si aan saldhigyo ama deegaanno muhiim ah looga bixin ka hor inta aan ciidamo Soomaaliyeed oo diyaar ahi la wareegin.
Haddii dhimistu ka hormarto awoodda ciidanka Soomaaliya, waxaa jiri kara firaaq amni oo Al-Shabaab ka faa’iidaysato. Haddii kala-guurku si xad-dhaaf ah dib ugu dhaco, Soomaaliya waxay sii ahaan kartaa mid ku tiirsan ciidamo shisheeye muddo dheer.
Qorshaha Soomaaliya kula wareegayso amniga
AUSSOM waxaa laga filayaa inuu Soomaaliya ka taageero kala-guur afar marxaladood ah oo lagu wareejinayo masuuliyadda amniga. Qorshuhu wuxuu hiigsanayaa in ciidamada Soomaaliya ay si buuxda u qaadaan masuuliyadda qaranka marka la gaaro Diseembar 2029.
Kala-guurku ma aha oo keliya in saldhig ciidan la wareejiyo. Wuxuu u baahan yahay ciidamo tababaran, mushahar joogto ah, sahay, hub la diiwaangeliyey, talis mideysan, xog sirdoon iyo awood gaadiid oo ciidamada lagu gaarsiiyo goobaha dagaalka.
Waxa kale oo muhiim ah in deegaannada laga saaro kooxaha hubeysan lagu xoojiyo maamul, boolis, garsoor iyo adeegyo dadweyne. Haddii ciidanka keliya la geeyo iyadoo aan dowladnimo la dhisin, kooxaha hubeysan waxay dib ugu soo laaban karaan marka cadaadiska militari yaraado.
Maxay maalgelintu muhiim u tahay?
Howlgal ciidan oo kumannaan qof ka kooban wuxuu u baahan yahay kharash joogto ah. Dhaqaalaha waxaa lagu bixiyaa gunnooyinka ciidamada, cuntada, shidaalka, gaadiidka, isgaarsiinta, qalabka caafimaadka, dayactirka saldhigyada iyo daad-gureynta dhaawacyada.
Maalgelin aan la saadaalin karin waxay adkeyn kartaa qorsheynta. Taliska howlgalka ma samayn karo hawlo muddo dheer ah haddii aanu hubin sahayda iyo lacagta bilaha soo socda. Dalalka ciidamada diraya waxay sidoo kale ka labalabeyn karaan inay sii hayaan ciidamadooda haddii kharashaadka iyo gunnadu dib u dhacaan.
Guddoomiyaha Midowga Afrika wuxuu sheegay in la ilaaliyo guulaha lagu bixiyey naf iyo dhaqaale. Hadalkiisa wuxuu tilmaamayaa in maalgelin yaraantu aysan ahayn arrin xisaabeed oo keliya, balse ay si toos ah u saameyn karto ammaanka shacabka iyo awoodda lagu xakameeyo Al-Shabaab.
Doorka dalalka ciidamada ku biiriya
Dalal Afrikaan ah ayaa ciidamo iyo boolis ku biiriya AUSSOM. Ciidamadaasi waxay ka hawlgalaan deegaanno kala duwan, iyagoo la shaqeeya Ciidanka Xoogga Dalka iyo hay’adaha amniga Soomaaliya.
Kulanka Golaha Nabadda iyo Ammaanka waxaa guddoominaysay Uganda, oo haysey guddoominta golaha bishii Luulyo. Uganda waxay muddo dheer ka mid ahayd dalalka ciidamada ugu badan u dira Soomaaliya, waxayna door weyn ku leedahay doodda ku saabsan maalgelinta iyo mustaqbalka howlgalka.
Dalalka ciidamada diraya waxay u baahan yihiin in la aqoonsado khasaaraha iyo masuuliyadda ay qaadeen. Taageerada siyaasadeed ee Midowga Afrika iyo Qaramada Midoobay waa inay la socotaa dhaqaale iyo qalab ku filan oo lagu fuliyo waajibaadka loo diray.
Caqabadda Al-Shabaab
Al-Shabaab waxay weli awood u leedahay inay weerarro ka fuliso qaybo ka mid ah Soomaaliya. Kooxdu waxay adeegsataa qaraxyo, weerarro toos ah, dilal qorsheysan iyo canshuur ururin ay ku maalgeliso dhaqdhaqaaqeeda.
Ciidamada Soomaaliya iyo saaxiibada caalamiga ah waxay fuliyaan howlgallo dhulka iyo cirka ah, laakiin guusha joogtada ahi waxay u baahan tahay in dhulka la qabto, la ilaaliyo oo maamulka dowladda la gaarsiiyo.
AUSSOM wuxuu taageeraa howlgalladaas, balse ujeeddadu waa in ciidamada Soomaaliya ay noqdaan kuwa hogaamiya amniga dalkooda. Taasi waxay u baahan tahay in taageerada dibadda loo isticmaalo dhismaha awood Soomaaliyeed oo sii shaqeyn karta marka howlgalka Midowga Afrika yaraado ama dhammaado.
Maalgelinta Afrika iyo ku-tiirsanaanta dibadda
Baaqa guddoomiyaha Midowga Afrika wuxuu dib u soo nooleynayaa doodda ku saabsan cidda bixinaysa kharashaadka nabadda Afrika. Howlgallada qaaraddu waxay badanaa ku tiirsan yihiin Midowga Yurub, Qaramada Midoobay iyo dalal kale oo deeq-bixiyeyaal ah.
Deeqahaasi waa muhiim, balse waxay la socdaan hubanti la’aan siyaasadeed iyo miisaaniyadeed. Dowlad cusub, qalalaase dhaqaale ama isbeddel mudnaan oo ka dhaca dal deeq-bixiye ah ayaa si degdeg ah u yareyn kara maalgelinta.
Sanduuqa Nabadda iyo cashuurta 0.2 boqolkiiba waxaa loogu talagalay inay Midowga Afrika siiyaan ilo u gaar ah. Haddii dalalka xubnaha ahi si joogto ah uga qaybqaataan, ururku wuxuu heli karaa awood uu ku qorsheeyo howlgallada isaga oo aan gebi ahaan ku xirnayn go’aamada saaxiibada dibadda.
Waxa laga filayo Soomaaliya
Dowladda Soomaaliya waxaa saaran masuuliyadda ugu weyn ee dhismaha ciidamada, hagaajinta taliska iyo xaqiijinta isla-xisaabtanka. Taageerada AUSSOM waxay noqon kartaa buundo, balse ma beddeli karto hay’ado Soomaaliyeed oo shaqeeya.
Waxaa muhiim ah in mushaharka ciidamada waqtigiisa la bixiyo, ciidamada la diiwaangeliyo, hubka la xakameeyo, lagana hortago kala qaybsanaanta taliska. Ciidamada sidoo kale waa inay dhowraan xuquuqda shacabka si ay u helaan kalsoonida dadka ku nool goobaha howlgalladu ka socdaan.
Qorshaha kala-guurka waa inuu ku salaysnaadaa awoodda dhabta ah ee ciidanka iyo xaaladda goob kasta, halkii lagu xaddidi lahaa taariikho keliya. Qiimeyn joogto ah ayaa muujin karta saldhigyada diyaar u ah wareejinta iyo meelaha weli u baahan taageero.
Waxa xiga
Waxaa la sugayaa in dalalka Midowga Afrika ay si dhab ah uga jawaabaan baaqa maalgelinta, in la dedejiyo Sanduuqa Nabadda iyo in saaxiibada caalamku caddeeyaan taageerada ay siinayaan AUSSOM.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in AUSSOM iyo Dowladda Soomaaliya ay si furan u soo bandhigaan horumarka kala-guurka, kharashaadka howlgalka, saldhigyada la wareejiyey iyo caqabadaha weli jira.
Digniinta Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika waxay muujinaysaa in mustaqbalka howlgalka aan lagu go’aamin doonin goobta dagaalka oo keliya. Miisaaniyadda, heshiiska siyaasadeed iyo awoodda Soomaaliya ay ku dhisato ciidamo waara ayaa si la mid ah muhiim u ah.
Isha warbixinta
Warbixintan waxaa lagu saleeyey maqaal ay Horseed Media daabacday 9-ka Luulyo 2026, kaas oo soo koobaya hadalka Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika ee kulanka Golaha Nabadda iyo Ammaanka.
Source: Horseed Media
